آسمان هفتم از نور است كه خدا آن را از فرشتگانى پر كرده كه چون به نزديك خدايند به تعظيم وى بر يك پا ايستاده‌اند و پاهايشان زمين هفتم را شكافته و قدمشان به فاصلهء پانصد سال راه زير زمين هفتم استوار است و سرهايشان زير عرش است . « 1 » بدين ترتيب مىتوان گفت ، اطلاعات مسلمانان در آغاز اسلام و تا پايان دولت امويان در جغرافياى رياضى مبتنى بر همين اقوال و روايات بود و به عقيدهء برخى اين گونه اطلاعات در دورهء امويان براى مبارزه با اطلاعات علمى بوده كه توسط شعوبيان و دشمنان عرب در شرف رواج بوده است . آغاز توجه به جغرافياى نجومى در دورهء عباسيان در آغاز خلافت عباسيان و پس از انتقال پايتخت از دمشق به بغداد ، اعراب و مسلمانان با جغرافيا به صورت علمى آن آشنا شدند . فتح ايران و مصر و سند اين فرصت را براى آنها پيش آورد كه از پيشرفتهاى علمى و فرهنگى اين اقوام ، كه گاهواره‌هاى تمدن جهان در تصرف ايشان بود ، آگاهى مستقيم حاصل كنند و نيز مراكز تحقيق و تحصيل و آزمايشگاهها و رصدخانه‌هايى را كه قبلا در اختيار آنها بود ، متصرف شوند ؛ اما كسب و جذب علوم بيگانه به‌طور جدى ، همان‌طور كه قبلا هم اشاره كرديم ، تا زمان ابو جعفر منصور عباسى ( 135 - 158 / 753 - 775 ) ، بانى شهر بغداد ، شكوفا نشد . « 2 » از ميان خلفاى عباسى نخستين كسى كه به علوم توجه كرد منصور بود كه به طب و نجوم و بخصوص احكام نجوم توجه بسيار داشت ؛ چنان كه اين مرد باهوش و مدبّر به عملى دست نمىزد ، مگر آنكه ابتدا با منجمان در آن باب مشورت كند . « 3 » در عهد منصور منجمان بزرگى در ايران مىزيستند كه از مشاهير آنان نوبخت منجم بود . ابن نديم مىگويد : نژاد خاندان نوبخت به ايرانيان مىرسد . « 4 » هنگامى كه منصور به پيشنهاد مستشار خود ، خالد بن برمك

--> ( 1 ) . مروج الذهب ؛ ج 1 ، ص 34 . ( 2 ) . علم جغرافيا و تطورات آن در جهان اسلام ؛ ص 91 . ( 3 ) . تاريخ علوم عقلى در تمدن اسلامى ؛ ص 39 . ( 4 ) . الفهرست ؛ ص 492 .